Metin İçi Atıf Nasıl Yapılır? Doğrudan ve Dolaylı Alıntı

Akademik bir metinde kullanılan her bilginin, fikrin ya da ifadenin kaynağının gösterilmesi, bilimsel yazımın temel kurallarından biridir. Bu gösterim iki aşamada yapılır: metnin içinde kaynağa kısa bir gönderme yapılır, kaynağın ayrıntılı künyesi ise kaynakçada yer alır. Metin içi atıf, bir bilginin hangi kaynaktan alındığını okuyucuya ilgili cümlede gösteren ve kaynakçadaki tam künyeye yönlendiren kısa kaynak gösterimidir.

Doğru yapılan metin içi atıflar hem intihal riskini azaltır hem de okuyucunun kaynaklara kolayca ulaşmasını sağlar. Aşağıda yazar-tarih sistemine göre metin içi atıf kuralları, doğrudan ve dolaylı alıntı arasındaki fark ve sık yapılan hatalar APA 7 örnekleriyle açıklanıyor.

Metin İçi Atıf Neden Gereklidir?

Metin içi atıf, okuyucuya hangi bilginin yazara, hangisinin başka bir araştırmacıya ait olduğunu gösterir. Atıf yapılmadan kullanılan bir bilgi ya da ifade, yazar tarafından üretilmiş gibi algılanır ve intihal sayılabilir. Atıflar ayrıca yazarın literatüre ne kadar hakim olduğunu ve iddialarını hangi çalışmalara dayandırdığını da ortaya koyar.

Genel bilgi niteliğindeki ve herkesçe bilinen ifadeler için atıf gerekmez. Ancak bir bilginin genel bilgi olup olmadığından emin değilseniz kaynak göstermek daha güvenlidir.

Yazar-Tarih Sisteminde Metin İçi Atıf

APA, Harvard ve İSNAD’ın metin içi atıflı sürümü gibi yazar-tarih sistemlerinde metin içi atıf, yazarın soyadı ve yayın yılından oluşur. Atıf iki biçimde yapılabilir. Parantez içi atıfta yazarın soyadı ve yıl cümlenin sonunda parantez içinde verilir: “Sosyal destek tükenmişliği azaltmaktadır (Yılmaz, 2021).” Anlatı biçimindeki atıfta ise yazarın adı cümlenin bir parçası olarak kullanılır ve yalnızca yıl parantez içinde yer alır: “Yılmaz (2021), sosyal desteğin tükenmişliği azalttığını belirtmektedir.”

Numaralı sistemlerde ise metin içi atıf bir sayıyla yapılır. Vancouver ve IEEE gibi sistemlerde kaynaklar metinde ilk geçtikleri sıraya göre numaralandırılır ve kaynakça da bu sıraya göre düzenlenir.

Yazar Sayısına Göre Metin İçi Atıf Kuralları

1. Tek Yazarlı Kaynaklar

Yazarın soyadı ve yıl verilmektedir: (Demir, 2020) ya da Demir (2020).

2. İki Yazarlı Kaynaklar

Her iki yazarın soyadı her atıfta yazılmaktadır. APA 7’ye göre parantez içinde yazarlar arasında “&” işareti, anlatı biçiminde ise “ve” bağlacı kullanılmaktadır: (Demir & Kaya, 2019) ya da Demir ve Kaya (2019). Türkçe dergilerin bir bölümü parantez içinde de “ve” kullanılmasını istediği için derginin yazım kuralları kontrol edilmelidir.

3. Üç ve Daha Fazla Yazarlı Kaynaklar

APA 7 ile birlikte üç ve daha fazla yazarlı kaynaklarda ilk atıftan itibaren yalnızca ilk yazarın soyadı yazılır, ardından “et al.” ya da Türkçe metinlerde “vd.” kısaltması kullanılır: (Demir vd., 2022). APA 6’da geçerli olan, ilk atıfta tüm yazarların yazılması kuralı APA 7’de kaldırılmıştır.

4. Kurum Yazarlı Kaynaklar

Yazarı bir kurum olan kaynaklarda kurumun adı yazılmaktadır. Sık geçen kurum adları için ilk atıfta kısaltma tanımlanabilmektedir: (Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK], 2023), sonraki atıflarda (TÜİK, 2023).

Doğrudan Alıntı ve Metin İçi Atıf

Doğrudan alıntı, bir kaynaktaki ifadenin hiç değiştirilmeden aktarılmasıdır. Doğrudan alıntılarda metin içi atıf yazar ve yılın yanı sıra sayfa numarasını da içermelidir: (Kaya, 2018, s. 45). APA 7’ye göre 40 kelimeden kısa alıntılar tırnak içinde, metnin akışı içinde verilir. 40 kelime ve daha uzun alıntılar ise tırnak işareti olmadan ayrı bir blok olarak, soldan girintili yazılır.

Akademik metinlerde doğrudan alıntının sınırlı tutulması önerilmektedir. Bir tanımı ya da özgün bir ifadeyi aynen aktarmak gerektiğinde doğrudan alıntı uygundur. Ancak metnin büyük bölümü alıntılardan oluşursa yazarın kendi katkısı görünmez olur. Uzun ve sık doğrudan alıntılar, benzerlik raporlarında da yüksek oranlara yol açabilmektedir.

Dolaylı Alıntı ve Metin İçi Atıf

Dolaylı alıntı, bir kaynaktaki bilginin ya da fikrin yazarın kendi cümleleriyle aktarılmasıdır. Dolaylı alıntılarda da metin içi atıf zorunludur; çünkü ifade yazara ait olsa da fikir başka bir araştırmacıya aittir. APA 7, dolaylı alıntılarda sayfa numarası verilmesini zorunlu tutmamakla birlikte okuyucunun bilgiyi bulmasını kolaylaştırmak için önermektedir.

İyi bir dolaylı alıntı, kaynaktaki cümle yapısının birkaç sözcük değiştirilerek korunması değil, bilginin anlaşıldıktan sonra yeniden ifade edilmesidir. Kaynak metne çok yakın kalan aktarımlar, atıf yapılmış olsa bile özgünlük açısından sorun oluşturabilmektedir.

Birden Fazla Kaynağa Aynı Anda Atıf

Bir bilgi birden fazla çalışmada yer alıyorsa bu kaynaklar aynı parantez içinde noktalı virgülle ayrılarak verilir. APA 7’ye göre bu kaynaklar, kaynakçadaki sıralamaya uygun olarak alfabetik sırayla yazılır: (Demir, 2020; Kaya & Yıldız, 2018; Özkan vd., 2022). Aynı yazarın farklı yıllardaki çalışmaları ise yazar adı bir kez yazılarak yıl sırasına göre verilmektedir: (Demir, 2018, 2020). Aynı yazarın aynı yıl yayımlanmış birden fazla çalışması varsa yılın yanına a, b gibi harfler eklenmektedir: (Demir, 2020a, 2020b).

Metin İçi Atıfta Sık Yapılan Hatalar

Metin içi atıflarda en sık karşılaşılan sorun, metinde atıf yapılan kaynakların kaynakçada yer almaması ya da kaynakçadaki kaynakların metinde hiç kullanılmamasıdır. Yazar adlarının ya da yayın yıllarının metin ile kaynakça arasında farklı yazılması da sık görülen bir tutarsızlıktır. Bunların yanında APA 7’de kaldırılmış kuralların uygulanmaya devam edilmesi, doğrudan alıntılarda sayfa numarasının unutulması ve aynı paragrafta aynı kaynağa gereksiz sıklıkta atıf yapılması da dikkat edilmesi gereken hatalardır.

APA 7 kurallarına ilişkin genel bilgi için APA 7 kuralları yazımızı, kaynakça örnekleri için ise APA 7 kaynakça örnekleri yazımızı inceleyebilirsiniz.

Atıf ve Kaynakça Uyumunun Kontrolü

Uzun metinlerde atıflarla kaynakça arasındaki uyumu elle kontrol etmek zaman alır. Zotero ve Mendeley gibi kaynak yönetim yazılımları, atıfları ve kaynakçayı aynı veri tabanından ürettiği için bu uyumsuzlukları büyük ölçüde önlemektedir. Yazılım kullanılmayan metinlerde ise kaynakçadaki her kaynağın metinde aranması ve metindeki her atıfın kaynakçada karşılığının bulunması, gönderim öncesi yapılması gereken temel kontrollerdendir.

Bu kontrol sırasında yazar adlarının yazımı, yayın yılları ve aynı yıla ait çalışmalarda kullanılan a, b harflerinin metin ve kaynakçada aynı olması özellikle gözden geçirilmelidir. Revizyon sürecinde metne eklenen yeni kaynakların kaynakçaya işlenmesinin unutulması da sık karşılaşılan bir eksikliktir.

Sık Sorulan Sorular

Metin içi atıf her cümlede tekrarlanmalı mıdır?

Aynı paragrafta aynı kaynaktan art arda bilgi aktarılıyorsa her cümlede atıf yapılması gerekmemektedir. Kaynağın değiştiği ya da okuyucunun bilginin kaynağını karıştırabileceği noktalarda atıf yinelenmelidir.

“vd.” mi, “ve ark.” mı kullanılmalıdır?

Her iki kısaltma da Türkçe metinlerde kullanılmaktadır. Hangisinin tercih edileceği derginin ya da enstitünün yazım kurallarına göre belirlenmeli ve metin boyunca tutarlı uygulanmalıdır.

Metin içi atıfta yazarın adı da yazılır mı?

Yazar-tarih sistemlerinde metin içi atıfta yalnızca soyadı yazılmaktadır. Aynı soyadına sahip farklı yazarlar bulunuyorsa APA 7’ye göre adların baş harfleri de eklenmektedir.