İSNAD Dipnot Nasıl Yazılır? İlk Atıf ve Sonraki Atıf Örnekleri

İSNAD dipnot yazımı, İSNAD Atıf Sistemi’nin dipnotlu versiyonunda kaynak bilgisinin sayfa altında “Yazar-Eser” düzeniyle verilmesidir. Bu versiyonda bir kaynak ilk kez anıldığında dipnotta tam künye yazılmakta, aynı kaynağa sonraki atıflarda ise yazarın soyadı, eserin kısa adı ve sayfa numarasından oluşan kısa bir atıf kullanılmaktadır. İSNAD’ın bu kısa atıf düzeni, Türkiye’de uzun süre alışkanlık haline gelmiş “a.g.e.” gibi kısaltmaların yerini almaktadır.

Bu yazıda dipnot numarasının yeri, ilk atıf ile sonraki atıf arasındaki fark, “a.mlf.” ve “bk.” gibi kısaltmaların kullanımı ile kitap, kitap bölümü, makale, tez ve web sayfası için dipnot örnekleri ele alınmaktadır. Örnekler resmi İSNAD 2. Edisyon çevrimiçi kılavuzundaki şablonlara dayanmaktadır. Dipnotlarda kullandığınız kaynakların kaynakça girdilerini hazırlamak için İSNAD 2 kaynakça oluşturma aracından yararlanabilirsiniz.

İSNAD Dipnotlu Sistemin Temel İlkeleri

İSNAD kılavuzuna göre dipnot numarası cümlenin sonuna konur; doğrudan alıntılarda ise numara kapanış tırnağından sonra yer alır. Dipnotta künye ögeleri virgülle ayrılır, dipnot nokta ile biter. Bir dipnotta birden fazla kaynak gösterilecekse kaynaklar noktalı virgülle ayrılmaktadır. Tez ve kitap gibi çok bölümlü çalışmalarda kılavuz, dipnot numaralarının her bölümde yeniden 1’den başlatılabileceğini belirtmektedir.

Dipnot yazımında dikkat edilmesi gereken başlıca biçim kuralları şunlardır:

• Sayfa numarasının önüne “s.” kısaltması konmaz; numara doğrudan yazılır.
• Cilt numarası “C.” ile belirtilmez, Roma rakamı da kullanılmaz; cilt ve sayfa eğik çizgiyle ayrılır (2/416).
• İlk atıfta yayın bilgileri parantez içinde verilir ve parantezden önce virgül konmaz.
• İnternet adresleri dipnotta değil, yalnızca kaynakçada yazılır.

İlk Atıf: Tam Künye

Bir kaynak çalışmada ilk kez anıldığında dipnotta yazarın adı ve soyadı (ad önce gelecek biçimde), eserin tam adı, parantez içinde basım yeri, yayıncı ve yıl, son olarak da sayfa numarası yazılmaktadır. Kitap için şablon şöyledir: Yazar Adı Soyadı, Kitap Adı (Basım Yeri: Yayıncı, Basım Yılı), Sayfa Numarası. Aşağıdaki örnekler yalnızca biçimi göstermek amacıyla oluşturulmuştur.

Kitap: Ayşe Yılmaz, Eğitim Tarihine Giriş (Ankara: Örnek Yayınları, 2021), 45.

İki yazarlı kitap: Mehmet Demir – Elif Kaya, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (İstanbul: Örnek Yayınevi, 2020), 112.

Çok ciltli kitap: Hasan Yıldız, Osmanlı Kültür Tarihi (İstanbul: Örnek Yayınları, 2018), 2/87.

Çeviri kitap: John Smith, Modern Toplum ve Din, çev. Ayşe Yılmaz (İstanbul: Örnek Yayınevi, 2017), 23.

Kitap bölümü: Mehmet Demir, “Erken Cumhuriyet Döneminde Eğitim”, Türkiye’de Eğitim Tarihi, ed. Elif Kaya (Ankara: Örnek Yayınları, 2020), 52.

Dergi makalesi: Ayşe Yılmaz, “Öğretmen Yetiştirme Politikaları Üzerine Bir İnceleme”, Örnek Eğitim Dergisi 12/2 (Aralık 2021), 220.

Yüksek lisans tezi: Elif Kaya, Ortaokul Öğrencilerinde Okuma Alışkanlığı (Ankara: Örnek Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019), 64.

Web sayfası: Örnek Kurumu (ÖK), “Kurumsal Bilgiler” (Erişim 12 Mart 2024).

Ansiklopedi maddesi: Ali Arslan, “Medrese”, Örnek Ansiklopedisi (İstanbul: Örnek Yayınları, 2015), 5/121.

Ansiklopedi maddesinde madde adı çift tırnak içinde, ansiklopedinin adı italik yazılır; cilt ve sayfa, yayın bilgilerini içeren parantezden sonra eğik çizgiyle verilir. Kılavuza göre dipnotta maddenin atıf yapılan sayfası, kaynakçada ise maddenin sayfa aralığı yazılmaktadır. Her madde ayrı bir kaynak sayıldığı için aynı ansiklopediden birden fazla maddeye yapılan atıflarda her madde kendi künyesiyle gösterilir.

Üç ve daha fazla yazarlı eserlerde ilk yazarın adı ve soyadından sonra “vd.” yazılır: Ali Arslan vd., Türk Düşünce Tarihi (Ankara: Örnek Yayınları, 2019), 18.

Sonraki Atıf: Kısa Adla Gösterim

Aynı kaynağa ikinci ve sonraki atıflarda yayın bilgileri tekrarlanmaz. Yazarın yalnızca soyadı, eserin kısa adı ve sayfa numarası yazılmaktadır. Kısa ad, eser adının ayırt edici ilk sözcüklerinden oluşturulabilir; adı zaten kısa olan eserlerde tam ad kullanılabilir. Kitaplarda şablon “Yazar Soyadı, Kitap Kısa Adı, Sayfa Numarası.” biçimindedir.

Kitap: Yılmaz, Eğitim Tarihine Giriş, 78.

İki yazarlı kitap: Demir – Kaya, Araştırma Yöntemleri, 130.

Çok yazarlı kitap: Arslan vd., Türk Düşünce Tarihi, 25.

Kitap bölümü: Demir, “Erken Cumhuriyet Döneminde Eğitim”, 60.

Dergi makalesi: Yılmaz, “Öğretmen Yetiştirme Politikaları”, 231.

Tez: Kaya, Okuma Alışkanlığı, 71.

Web sayfası: ÖK, “Kurumsal Bilgiler”.

Ansiklopedi maddesi: Arslan, “Medrese”, 5/123.

Aynı eserin farklı çevirileri ya da farklı tahkikleri kullanılıyorsa kılavuz, sonraki atıfta da çevirmenin ya da muhakkikin adının yazılmasını istemektedir: Smith, Modern Toplum ve Din, çev. Ayşe Yılmaz, 40.

Dipnotlarda ilk gösterimden sonraki gösterimlerde Arap müelliflerin nisbe veya lakabında yer alan elif lâm takısı (el-, er-vb.), kullanılmaz. ör. Gazzâlî, Zencani gibi.

a.g.e. ve Benzeri Kısaltmalar İSNAD’da Kullanılır mı?

İSNAD’da “a.g.e.” (adı geçen eser) ve “a.g.m.” (adı geçen makale) kısaltmaları kullanılmamaktadır. Kılavuzun genel ilkelerinde eser adlarının bu kısaltmalarla değil, ilk tam atıftan sonra kısa adla gösterileceği açıkça belirtilmektedir. Sistemin geliştiricisi de kılavuz sayfasındaki bir yanıtında, okurun pek çok “a.g.e.” arasında hangi eserin kastedildiğini ayırt etmekte güçlük çektiğini gerekçe olarak göstermektedir. Kılavuzun kısaltmalar dizininde “a.e.” ya da “aynı yer” gibi karşılıklar da bulunmamaktadır.

Kısa atıf düzeninin pratik bir yararı vardır: Dipnotlar sonradan yer değiştirdiğinde ya da araya yeni bir dipnot eklendiğinde “a.g.e.” ile kurulmuş bağlar bozulabilir, kısa ad ise her durumda aynı eseri gösterir. Bazı enstitü yönergelerinde hala eski kısaltmalara yer verilebilmektedir; böyle bir durumda bağlı olduğunuz yönergenin hükmü esas alınmalıdır. Tezinizin dipnot ve kaynakça düzeninin bütünüyle gözden geçirilmesini isterseniz tez hizmetleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.

a.mlf., bk. ve akt. Kullanımı

1. a.mlf. (aynı müellif)

Aynı dipnotta aynı yazarın ikinci ya da sonraki eseri gösterilirken yazar adı tekrarlanmaz, yerine “a.mlf.” yazılır: Yılmaz, Eğitim Tarihine Giriş, 45; a.mlf., “Öğretmen Yetiştirme Politikaları”, 220.

2. bk. (bakınız)

Eserin belirli bir sayfasına değil bütününe gönderme yapılıyorsa kaynaktan önce “bk.” ya da “Bu konuda bk.” gibi bir ifade kullanılır. Karşılaştırma için “krş.” kısaltması kılavuzun kısaltmalar dizininde yer almaktadır. 2. edisyonda “bk.”, “krş.” ve “thk.” gibi kısaltmaların yalnızca küçük harfle yazılması öngörülmektedir.

3. akt. (aktaran)

Kılavuz, asıl kaynağa ulaşılamayan istisnai durumlarda aktarım yapılabileceğini belirtir. Bu durumda önce asıl kaynağın künyesi ve sayfası, ardından “akt.” ve aktaran kaynağın künyesi ile sayfası yazılır. Her iki kaynak da kaynakçada ayrı ayrı yer alır.

Sık Sorulan Sorular

İSNAD dipnotunda sayfa numarasından önce “s.” yazılır mı?

Hayır. İSNAD’da sayfa numarası “s.” kısaltması olmadan yazılır. Cilt ve sayfa birlikte verilecekse eğik çizgi kullanılır (2/87).

Aynı kaynağa art arda atıf yapılırsa ne yazılır?

Kılavuzun kısaltmalar dizininde bu amaçla kullanılan bir kısaltma yer almamaktadır; ilk atıftan sonraki her atıfta kısa atıf biçimi kullanılır. Kurumunuzun yönergesi farklı bir uygulama öngörüyorsa o yönergeye uyulmalıdır.

Dipnotta internet adresi yazılır mı?

İSNAD 2. Edisyon’a göre internet adresi dipnotta yazılmaz; dipnotta erişim tarihi yer alır, adres yalnızca kaynakçada verilir.

Dipnotta yazar adı mı soyadı mı önce gelir?

İlk atıfta ad önce, soyadı sonra yazılır. Sonraki atıflarda yalnızca soyadı kullanılır; kaynakçada ise soyadı önce gelir.