APA 7 Şekil Formatı: Grafik ve Görsellerin Sunumu

Bilimsel bir metinde grafikler, akış şemaları, fotoğraflar ve çizimler, sözcüklerle anlatılması uzun sürecek ilişkileri tek bakışta görünür kılmaktadır. Ancak bu görsellerin akademik bir metne yakışır biçimde sunulabilmesi için belirli kurallara uyulması gerekmektedir. APA 7 şekil kuralları, tablo dışındaki tüm görsel öğelerin numarası, başlığı, görseli, açıklaması ve notuyla birlikte nasıl düzenleneceğini tanımlayan biçim kurallarıdır.

APA Style’da tablo olmayan her görsel öğe şekil olarak kabul edilmektedir. Çizgi ve sütun grafikleri, pasta grafikleri, akış şemaları, haritalar, saçılım grafikleri, fotoğraflar ve infografikler bu kapsama girmektedir. Bu yazıda şekillerin bileşenlerini, şekil oluşturma ilkelerini, metindeki yerleşimini ve Türkçe metinlerde dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.

APA 7 Şekil Bileşenleri

APA Style’a göre bir şekil; numara, başlık, görsel, gerektiğinde açıklama (lejant) ve not bileşenlerinden oluşmaktadır. Şekillerin genel düzeni tablolarla aynıdır; numara ve başlık görselin üzerinde, notlar ise altında yer almaktadır.

1. Şekil Numarası

Şekil numarası (örneğin Şekil 1) başlığın ve görselin üzerinde kalın yazı tipiyle yazılmaktadır. Şekiller metinde ilk anıldıkları sıraya göre numaralandırılmaktadır.

2. Şekil Başlığı

Başlık, şekil numarasının bir satır altında yer almaktadır. Başlığın kısa olması ve şeklin neyi gösterdiğini açıkça ifade etmesi beklenmektedir. İngilizce metinlerde başlık italik yazılmakta ve sözcüklerin ilk harfleri büyük yazılmaktadır.

3. Görsel

Görsel, şeklin kendisidir: grafik, şema, fotoğraf ya da çizim. Görselin içinde eksen etiketleri gibi metinler bulunuyorsa bu metinlerde 8 ile 14 punto arasında, tırnaksız (sans serif) bir yazı tipi kullanılmaktadır.

4. Açıklama (Lejant)

Şekilde kullanılan sembolleri açıklayan lejant, şeklin sınırları içinde yer almaktadır. Lejanttaki sözcükler İngilizce metinlerde ilk harfleri büyük olacak biçimde yazılmaktadır.

5. Not

Şeklin altına, başlıktan, görselden ve lejanttan anlaşılamayan bilgileri açıklamak için genel, özel ve olasılık notları eklenebilmektedir. Kısaltmaların açılımları, telif hakkı bilgisi ve anlamlılık düzeylerini gösteren işaretler notta açıklanmaktadır.

Şekil Oluşturmanın Temel İlkeleri

APA Style’ın şekillere ilişkin temel ilkesi de tablolarda olduğu gibi bilginin kolayca anlaşılabilmesidir. Bir şeklin, metin okunmadan da anlaşılabilecek kadar bilgi içermesi beklenmektedir. Bu amaçla şu ölçütlere dikkat edilmektedir: Görüntüler net olmalı, çizgiler düzgün ve keskin olmalı, yazı tipi okunaklı ve sade olmalı, ölçü birimleri belirtilmeli, eksenler açıkça etiketlenmeli ve şekildeki tüm öğeler etiketlenmeli ya da açıklanmalıdır.

Şekiller, word programının grafik özellikleri ya da Excel gibi programlarla veya özel grafik yazılımlarıyla hazırlanabilmektedir. Ekran görüntüsü alınarak eklenen düşük çözünürlüklü grafikler, baskıda bulanık görünmekte ve okunabilirliği azaltmaktadır.

APA 7 Şekil Yerleşimi

Şekillerin metindeki yerleşimi için tablolarda olduğu gibi iki seçenek bulunmaktadır. Şekil, metinde ilk kez anıldığı paragrafın ardından metne yerleştirilebilir ya da her şekil kaynakçadan sonra ayrı bir sayfada verilebilir. Metinle aynı sayfada yer alan bir şekil, sayfanın ortasına değil üstüne ya da altına konulmakta; şekil ile metin arasında bir boş satır bırakılmaktadır.

Her şeklin metinde numarasıyla anılması gerekmektedir. “Şekil 3’te görüldüğü gibi” ya da “(bk. Şekil 3)” gibi ifadeler bu amaçla kullanılmaktadır. Metinde, şekilde görülen her ayrıntının yeniden anlatılması yerine şeklin okuyucuya neyi göstermek için kullanıldığının belirtilmesi yeterlidir.

APA 7 Şekil Türünün Seçimi

Şeklin etkili olabilmesi, verinin türüne uygun grafik seçilmesine bağlıdır. Zaman içindeki değişimi göstermek için çizgi grafikleri, gruplar arasındaki karşılaştırmalar için sütun grafikleri, iki sürekli değişken arasındaki ilişkiyi göstermek için saçılım grafikleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Araştırma sürecinin aşamalarını ya da katılımcıların çalışmaya dahil edilme sürecini göstermek için akış şemaları tercih edilmektedir. Bir şeklin yalnızca birkaç sayıyı göstermesi durumunda, bu sayıların metin içinde verilmesinin daha uygun olup olmadığı da değerlendirilmelidir.

Renk Kullanımı ve Erişilebilirlik

Renkli şekiller dikkat çekici olmakla birlikte tezlerin ve makalelerin siyah beyaz basılabileceği ya da renk körlüğü olan okuyucular tarafından okunabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Yalnızca renkle ayırt edilen çizgiler ya da sütunlar, siyah beyaz baskıda birbirinden ayrılamamaktadır. Bu nedenle renklerin yanında farklı desenler, çizgi türleri ya da işaretler kullanılması önerilmektedir. Yeterli kontrastın sağlanması da şeklin okunabilirliğini artırmaktadır. Aynı çalışmadaki şekillerde renklerin ve desenlerin tutarlı biçimde kullanılması, örneğin deney grubunun tüm grafiklerde aynı renkle gösterilmesi, okuyucunun şekiller arasında karşılaştırma yapmasını kolaylaştırmaktadır.

Başka Bir Kaynaktan Alınan Şekiller

Başka bir yayından alınan ya da uyarlanan şekillerde kaynağın şeklin notunda belirtilmesi ve kaynakçada yer alması gerekmektedir. Notta şeklin olduğu gibi mi alındığı yoksa uyarlandığı mı açıkça ifade edilmektedir. Telif hakkıyla korunan bir şeklin tez ya da makalede yeniden kullanılması durumunda hak sahibinden izin alınması gerekebilmektedir. İnternetten alınan görsellerin kaynağının gösterilmesi de aynı ilkeye bağlıdır. İnternet kaynaklarının kaynakçada nasıl gösterileceği için APA 7 web sitesi kaynak gösterme yazımıza göz atabilirsiniz.

Şekil Notunun Yazımı

Şekil notu, görselin altında “Not.” ifadesiyle başlamaktadır. Genel notta şeklin tamamıyla ilgili açıklamalar yer almakta; örneğin grafikteki hata çubuklarının neyi gösterdiği, kullanılan kısaltmaların açılımları ya da şeklin hangi kaynaktan uyarlandığı bu bölümde belirtilmektedir. Şeklin yalnızca bir bölümünü ilgilendiren açıklamalar için özel not, anlamlılık düzeylerini gösteren yıldız işaretleri için ise olasılık notu kullanılmaktadır. Not yazılırken şeklin başlığında ya da lejantında zaten verilmiş bilgilerin tekrar edilmemesine dikkat edilmelidir. Notun kısa ve açık tutulması, okuyucunun şekli yorumlamasını kolaylaştırmaktadır.

APA 7 Şekil Kurallarının Türkçe Metinlerde Uygulanması

Türkçe yazılan çalışmalarda “Figure” yerine “Şekil”, “Note” yerine “Not” ifadesi kullanılmaktadır. Bazı enstitüler grafik, fotoğraf ve harita gibi öğeler için “Şekil” dışında “Grafik” ya da “Resim” gibi ayrı etiketler kullanılmasını isteyebilmekte, başlığın şeklin altına yazılmasını öngörebilmektedir. Bu tür farklılıklar nedeniyle APA 7 şekil kuralları uygulanırken kurumun yazım kılavuzunun öncelikli olarak incelenmesi gerekmektedir.

Sık Yapılan Hatalar

Şekillerde en sık karşılaşılan hatalar arasında eksenlerin etiketlenmemesi, ölçü birimlerinin belirtilmemesi, düşük çözünürlüklü görsellerin kullanılması ve şekil numaralarının metindeki anılma sırasıyla uyuşmaması yer almaktadır. Şekil başlığının görselin içine yazılması ve başka kaynaktan alınan şekillerde kaynağın gösterilmemesi de sık rastlanan sorunlardır. Grafik programlarının varsayılan ayarlarıyla oluşturulan üç boyutlu ya da gölgeli grafikler ise verinin okunmasını zorlaştırmaktadır.

Sık Sorulan Sorular

APA 7 şekil başlığı nereye yazılır?

APA Style’a göre şekil numarası ve başlığı görselin üzerinde yer almaktadır. Bazı kurumların yazım kılavuzlarında başlığın şeklin altına yazılması istenebilmektedir.

Fotoğraflar da şekil olarak mı numaralandırılır?

Evet. APA Style’da tablo dışındaki tüm görsel öğeler, fotoğraflar da dahil olmak üzere şekil olarak kabul edilmektedir.

Şeklin içindeki yazılarda hangi yazı tipi kullanılır?

Şeklin görseli içindeki metinlerde 8 ile 14 punto arasında, tırnaksız bir yazı tipi kullanılmaktadır.

Aynı veriyi hem tabloda hem şekilde sunabilir miyim?

Aynı verinin hem tabloda hem şekilde tekrar edilmesi önerilmemektedir. Verinin türüne ve vurgulanmak istenen noktaya göre bu iki biçimden biri seçilmelidir.