Nicel ve Nitel Araştırma Arasındaki Farklar

Bir araştırmanın planlanması sırasında verilen ilk yöntemsel kararlardan biri, araştırmanın hangi yaklaşımla yürütüleceğidir. Bu karar; veri toplama araçlarını, örneklemin nasıl seçileceğini, verilerin nasıl analiz edileceğini ve bulguların nasıl raporlanacağını belirler. Nicel ve nitel araştırma, bilimsel araştırmada kullanılan iki temel yaklaşımdır ve her biri farklı türden sorulara yanıt vermek için uygundur.

Lisansüstü öğrenciler zaman zaman bu iki yaklaşımdan birini diğerinden üstün görebilir. Oysa doğru yaklaşımı araştırma sorusunun niteliği belirler. Aşağıda iki yaklaşımın temel özelliklerini, aralarındaki farkları, karma yöntemi ve yaklaşım seçiminde dikkat edilmesi gerekenleri bulabilirsiniz.

Nicel Araştırma Nedir?

Nicel araştırma, olguları sayısal veriler aracılığıyla inceleyen ve bu verileri istatistiksel yöntemlerle analiz eden araştırma yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda değişkenler önceden tanımlanır ve ölçme araçlarıyla ölçülür; ardından değişkenler arasındaki ilişkiler ya da gruplar arasındaki farklar sınanır. Tarama, ilişkisel, nedensel karşılaştırma, deneysel ve yarı deneysel desenler nicel araştırmalarda kullanılan başlıca desenlerdir.

Nicel araştırmalarda genellikle büyük örneklemlerle çalışılır ve bulguların evrene genellenmesi amaçlanır. Bu nedenle örneklemin temsil gücü ile ölçme araçlarının geçerlik ve güvenirliği çok önemlidir.

Nitel Araştırma Nedir?

Nitel araştırma, olguları kendi doğal bağlamında, katılımcıların deneyimleri ve anlamlandırmaları üzerinden derinlemesine anlamaya çalışan araştırma yaklaşımıdır. Veriler genellikle görüşme, gözlem, odak grup ve doküman incelemesi yoluyla toplanır. Sözel ya da görsel nitelikteki bu veriler içerik analizi, tematik analiz gibi yöntemlerle çözümlenir. Olgubilim, durum çalışması, gömülü kuram, etnografi ve anlatı araştırması nitel araştırmada yaygın olarak kullanılan desenlerdir.

Nitel araştırmalarda istatistiksel genelleme amaçlanmaz; önemli olan olgunun derinlemesine anlaşılması ve bulguların benzer bağlamlara aktarılabilirliğidir. Nitel veri analizine ilişkin ayrıntılar için nitel araştırmada veri analizi yazımıza bakabilirsiniz.

İki yaklaşımın felsefi temelleri de farklıdır. Nicel araştırma genellikle gerçekliğin ölçülebilir ve genellenebilir olduğu varsayımına dayanır. Nitel araştırma ise gerçekliğin bireylerin deneyimleri içinde ve bağlama bağlı olarak inşa edildiği görüşünden beslenir. Bu fark, araştırma sorusunun kurulmasından bulguların yorumlanmasına kadar tüm aşamalara yansır.

Nicel ve Nitel Araştırma Arasındaki Temel Farklar

1. Araştırma Sorusunun Niteliği

Nicel araştırmalar genellikle “ne kadar”, “ne sıklıkta” ve “hangi düzeyde” sorularına yanıt ararken nitel araştırmalar “nasıl” ve “neden” sorularına odaklanmaktadır.

2. Veri Türü

Nicel araştırmalarda sayısal veriler, nitel araştırmalarda ise sözcükler, anlatılar, gözlem notları ve görseller kullanılmaktadır.

3. Örneklem

Nicel araştırmalarda genellikle olasılığa dayalı yöntemlerle seçilen büyük örneklemler tercih edilir. Nitel araştırmalarda ise amaçlı örnekleme ile seçilen daha küçük çalışma gruplarıyla çalışılır.

4. Araştırmacının Rolü

Nicel araştırmalarda araştırmacının veriler üzerindeki etkisini en aza indirmek hedeflenir. Nitel araştırmalarda ise araştırmacı, veri toplama ve yorumlama sürecinin önemli bir parçası sayılır.

5. Kalite Ölçütleri

Nicel araştırmalarda geçerlik ve güvenirlik kavramları kullanılırken nitel araştırmalarda inandırıcılık, aktarılabilirlik, tutarlılık ve teyit edilebilirlik gibi ölçütler ön plana çıkmaktadır.

Nicel ve Nitel Araştırmanın Birlikte Kullanımı: Karma Yöntem

Karma yöntem araştırması, nicel ve nitel yaklaşımların aynı araştırmada bir arada kullanılmasıdır. Örneğin önce bir ölçekle geniş bir örneklemden nicel veri toplanır, ardından belirli katılımcılarla görüşmeler yapılarak nicel bulgular derinleştirilir. Açımlayıcı sıralı, keşfedici sıralı ve yakınsayan paralel desenler karma yöntem araştırmalarında kullanılan başlıca desenlerdir.

Karma yöntem iki yaklaşımın güçlü yönlerini birleştirme olanağı sunar; ancak daha fazla zaman, kaynak ve her iki yaklaşımda yöntemsel yetkinlik ister. Bu nedenle karma yöntemin seçilmesi, yalnızca araştırma sorusunun gerçekten iki tür veriyi gerektirdiği durumlarda önerilmektedir.

Nicel ve Nitel Araştırma Arasında Seçim Yapmak

Yaklaşım seçiminde belirleyici olan, araştırma sorusudur. Bir değişkenin düzeyini belirlemek, değişkenler arasındaki ilişkileri sınamak ya da bir müdahalenin etkisini ölçmek isteyen araştırmalar için nicel yaklaşım uygundur. Bir olgunun katılımcılar tarafından nasıl deneyimlendiğini, bir sürecin nasıl işlediğini ya da az çalışılmış bir konunun boyutlarını keşfetmek isteyen araştırmalar için ise nitel yaklaşım daha uygundur.

Araştırmacının yöntemsel yetkinliği, erişilebilir katılımcılar, zaman ve kaynak koşulları da bu kararı etkilemektedir. Danışmanın uzmanlık alanı ve enstitünün ya da hedeflenen derginin beklentileri de göz önünde bulundurulmalıdır.

Nicel ve Nitel Araştırmada Sık Yapılan Hatalar

Sık yapılan hatalar şunlardır: araştırma sorusuyla uyumsuz bir yaklaşım seçmek, nitel bulguları yüzdelerle ifade ederek nicelleştirmek ve nicel araştırmalarda küçük, temsil gücü düşük örneklemlerle genelleme yapmak. Açık uçlu birkaç soru içeren bir anketin nitel araştırma, birkaç görüşme eklenmiş bir taramanın ise karma yöntem olarak adlandırılması da yöntemsel tutarsızlığa yol açmaktadır. Desen adının yöntem bölümünde doğru verilmesi ve gerekçelendirilmesi, hakem değerlendirmelerinde dikkat edilen konular arasındadır.

Yaklaşım seçimi, yöntem bölümünün yazımını da doğrudan etkilemektedir. Nicel araştırmalarda yöntem bölümünde evren ve örneklem, ölçme araçlarının geçerlik ve güvenirlik bilgileri ile istatistiksel analizler ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. Nitel araştırmalarda ise çalışma grubunun seçim ölçütleri, görüşme formunun nasıl geliştirildiği, araştırmacının rolü ve verilerin hangi adımlarla çözümlendiği ön plana çıkmaktadır.

Bulguların sunuluşu da iki yaklaşımda farklıdır. Nicel araştırmalarda bulgular çoğunlukla tablolar ve istatistiksel değerlerle raporlanırken nitel araştırmalarda temalar ve bu temaları destekleyen katılımcı ifadeleri kullanılmaktadır. Her iki yaklaşımda da bulguların araştırma sorularının sırasını izlemesi ve yorum ile bulgunun birbirinden ayrılması beklenmektedir.

Yaklaşım seçimini gerekçelendirmek de yöntem bölümünün bir parçasıdır. Araştırmacının neden nicel, nitel ya da karma yaklaşımı seçtiğini araştırma sorusuyla ilişkilendirerek açıklaması, hakemlerin yöntemi değerlendirmesini kolaylaştırır.

Lisansüstü tezlerde yaklaşım seçimi çoğu zaman danışmanın uzmanlık alanından ve bölümün araştırma geleneğinden de etkilenmektedir. Bu doğaldır; yine de son kararı araştırma sorusunun gerektirdiği veri türüne göre vermek tezin yöntemsel tutarlılığını güçlendirir. Yaklaşımı baştan doğru belirlemek, veri toplama sürecinde maliyetli değişiklikleri de önler.

Sık Sorulan Sorular

Nicel araştırma nitel araştırmadan daha mı bilimseldir?

Hayır. Her iki yaklaşım da kendi ölçütleri çerçevesinde bilimsel bilgi üretmektedir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu araştırma sorusuna göre değişmektedir.

Nitel araştırmada kaç katılımcıyla çalışılmalıdır?

Belirli bir sayı bulunmamaktadır. Katılımcı sayısı desene ve araştırma sorusuna göre değişmekte, genellikle veri doygunluğu ölçütü esas alınmaktadır.

Anket her zaman nicel araştırma mıdır?

Kapalı uçlu sorulardan oluşan ve sayısal olarak analiz edilen anketler nicel araştırmalarda kullanılmaktadır. Açık uçlu sorular içeren formlar ise nitel veri de sağlayabilmektedir; bu durumda verilerin nasıl analiz edildiği belirleyicidir.

Karma yöntem tezlerde tercih edilmeli midir?

Karma yöntem, araştırma sorusu hem nicel hem de nitel veriyi gerektiriyorsa tercih edilmelidir. Yalnızca araştırmayı daha kapsamlı göstermek amacıyla seçilmesi önerilmemektedir.

Bir tezde hem anket hem görüşme kullanılabilir mi?

Kullanılabilir. Bu durumda araştırma karma yöntem desenine dayanmalı ve iki veri türünün nasıl bütünleştirileceği yöntem bölümünde açıklanmalıdır.