Tezde Giriş Bölümü Nasıl Yazılır? Problem, Amaç ve Önem

Jüri üyelerinin bir tezi okumaya başladıkları ilk bölüm, çoğu zaman tezin geri kalanına ilişkin izlenimlerini de belirler. Problem açık değilse, amaç belirsiz kalmışsa ya da çalışmanın neden önemli olduğu gösterilmemişse iyi bir araştırmanın bile değeri zor anlaşılır. Tez giriş bölümü, araştırmanın konusunu, problemini, amacını, önemini ve sınırlarını ortaya koyarak okuyucuyu tezin geri kalanına hazırlayan bölümdür.

Giriş bölümünün yapısı alanlara ve enstitülere göre farklılık gösterebilmekle birlikte, belirli öğeler hemen her tezde yer alır. Aşağıda bu temel öğeler, her birinin nasıl yazılacağı ve sık yapılan hatalar açıklanıyor.

Tez Giriş Bölümünün İşlevi

Giriş bölümü, okuyucuyu genel bir konudan belirli bir araştırma sorusuna doğru yönlendirir. Bu nedenle giriş, genelden özele doğru ilerleyen bir yapıya sahiptir. Bölümün başında konunun genel bağlamı verilir, ardından bu bağlam içindeki sorun tanımlanır, en sonda da araştırmanın bu soruna nasıl yaklaşacağı açıklanır. İyi bir girişi okuyan kişi, bölümün sonunda araştırmanın ne yapacağını ve neden yapacağını açıkça anlamış olmalıdır.

Girişin Temel Öğeleri

1. Problem Durumu

Problem durumu, araştırmanın ele aldığı sorunun bağlamıyla birlikte tanımlandığı kısımdır. Bu kısımda konunun neden ilgi çekici ve önemli olduğu, alanda bu konuda neler bilindiği ve neyin henüz bilinmediği ortaya konur. Problem durumunun literatüre dayalı olarak yazılması ve literatürdeki boşluğu açıkça göstermesi beklenmektedir.

2. Araştırmanın Amacı

Amaç, araştırmanın neyi ortaya koymayı hedeflediğini tek ve açık bir cümleyle ifade eder. Genel amacın ardından araştırma soruları, alt problemler ya da hipotezler sıralanır. Bu sorular, yöntem bölümünde açıklanacak analizlerle yanıtlanabilir olmalıdır.

3. Araştırmanın Önemi

Bu kısımda araştırmanın alana kuramsal ya da uygulamaya yönelik hangi katkıları sunacağı açıklanır. Önem kısmı, genel ifadeler yerine araştırmanın hangi boşluğu dolduracağını ve sonuçlarının kimler tarafından nasıl kullanılabileceğini somut olarak belirtmelidir.

4. Varsayımlar

Araştırmacının doğru kabul ettiği ancak araştırma kapsamında test etmediği durumlar varsayım olarak belirtilir. Örneğin katılımcıların ölçme araçlarını içtenlikle yanıtladığı yaygın bir varsayımdır.

5. Sınırlılıklar

Araştırmanın kapsamını belirleyen sınırlar, örneğin örneklemin belirli bir il ya da kademeyle sınırlı olması ya da verilerin belirli bir dönemde toplanması, bu kısımda açıklanır.

6. Tanımlar

Araştırmada kullanılan temel kavramların araştırma kapsamındaki anlamları kısaca tanımlanır.

Problem Durumu Nasıl Yazılır?

Problem durumu, giriş bölümünün en önemli ve en zor yazılan kısmıdır. Bu kısımda bilgi aktarmaktan çok bir argüman kurmanız beklenir. Yazar, konunun önemini gösteren verilerle başlayıp alandaki çalışmaların ulaştığı noktayı özetlemeli, ardından bu çalışmaların neyi açıklayamadığını ya da hangi grupları kapsamadığını göstermelidir. Bu argümanın sonunda araştırmanın amacı, ortaya konan boşluğun doğal bir sonucu olarak ortaya çıkmalıdır.

Problem durumunda literatürün ayrıntılı bir dökümüne yer verilmemelidir; bu döküm kuramsal çerçeve ya da ilgili araştırmalar bölümünün konusudur. Girişte yalnızca araştırmanın gerekçesini doğrudan destekleyen çalışmalara değinilmesi, bölümün odaklı kalmasını sağlamaktadır.

Tez Giriş Bölümünde Araştırma Soruları

Araştırma soruları, amacın ölçülebilir parçalara ayrılmış halidir. Nicel araştırmalarda sorular genellikle değişkenler arasındaki ilişki ya da farklarla ilgilidir: “Öğretmenlerin algıladıkları sosyal destek ile tükenmişlik düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?” Nitel araştırmalarda ise sorular daha açık uçlu olup katılımcıların deneyimlerini ve anlamlandırmalarını keşfetmeye yöneliktir. Her araştırma sorusunun bulgular bölümünde ayrı bir başlık altında yanıtlanması, tezin bütünlüğünü güçlendirmektedir.

Giriş Bölümü Ne Zaman Yazılmalı?

Pek çok araştırmacı giriş bölümünün taslağını tez önerisi aşamasında hazırlar, son halini ise bulgular ve tartışma bölümleri bittikten sonra verir. Araştırma sürecinde odak değişebilir, bulgular yeni vurgular gerektirebilir. Bu yüzden girişi en sonda gözden geçirmek, tezin başı ile sonu arasındaki tutarlılığı sağlar. Özellikle amaç cümlesi ve araştırma sorularının, bulgular bölümündeki başlıklarla birebir örtüşmesi kontrol edilmelidir.

Tez Giriş Bölümünde Sık Yapılan Hatalar

Giriş bölümlerinde en sık şu sorunlar görülür: konuya çok genel ifadelerle başlanması, problemin açıkça tanımlanmaması, amaç ile araştırma sorularının örtüşmemesi ve önem kısmının “bu araştırma alana katkı sağlayacaktır” gibi genel ifadelerle geçiştirilmesi. Sınırlılıklar kısmında araştırmanın yöntemsel zayıflıklarının ayrıntılı biçimde sıralanması da yaygın bir karışıklıktır; bu tür değerlendirmeler genellikle tartışma bölümünde yer almaktadır.

Girişin aşırı uzun tutulması da okuyucunun araştırmanın amacına ulaşmasını geciktirir. Bölümün odaklı ve akıcı olması için her paragrafın bir sonraki paragrafa geçişi hazırlayan bir yapıda kurulması önerilmektedir. Tez yazımında sık yapılan diğer hatalar için tez yazarken yapılan hatalar yazımıza bakabilirsiniz.

Tez Giriş Bölümü ve Enstitü Kılavuzları

Giriş bölümünün alt başlıkları ve sıralaması enstitülere göre farklılık gösterebilmektedir. Bazı enstitüler problem durumu, amaç, önem, varsayımlar, sınırlılıklar ve tanımları ayrı alt başlıklar olarak isterken bazıları bu öğelerin akıcı bir metin içinde verilmesini tercih etmektedir. Bu nedenle giriş bölümü yazılmadan önce enstitünün tez yazım kılavuzunun ve danışmanın tercihlerinin kontrol edilmesi gerekmektedir.

Problem Cümlesi ve Amaç Arasındaki Bağ

Giriş bölümünün en önemli özelliklerinden biri, problem durumu ile amaç arasındaki mantıksal bağdır. Problem durumunda ortaya konan boşluk, amaç cümlesinde doğrudan karşılık bulmalıdır. Örneğin problem durumunda “öğretmenlerde sosyal desteğin tükenmişlikle ilişkisine yönelik ortaokul düzeyinde yapılmış çalışmaların sınırlı olduğu” vurgulanmışsa amaç cümlesi de bu ilişkiyi ortaokul öğretmenleri örnekleminde incelemeyi hedeflemelidir. Bu bağın kurulamadığı girişlerde okuyucu, araştırmanın neden bu biçimde tasarlandığını anlamakta güçlük çeker.

Bu bağın sağlanıp sağlanmadığını kontrol etmenin pratik bir yolu, problem durumunun son paragrafı ile amaç cümlesinin art arda okunmasıdır. İki metin arasında doğal bir geçiş varsa giriş bölümü mantıksal olarak tutarlıdır.

Giriş bölümü, araştırmanın vitrini gibidir. Bu nedenle yazarken her cümlenin araştırmanın gerekçesine ya da amacına hizmet edip etmediği sorgulanmalıdır. Konuyla ilişkisi zayıf olan genel bilgiler ve uzun tarihçeler, bölümün odağını dağıttığı için kısaltılmalı ya da kuramsal çerçeve bölümüne taşınmalıdır. Tez giriş bölümü tamamlandığında okuyucunun aklında araştırmanın ne yapacağına ilişkin hiçbir belirsizlik kalmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tez giriş bölümü kaç sayfa olmalıdır?

Belirli bir sayfa sınırı bulunmamaktadır. Giriş bölümünün uzunluğu alana ve tezin kapsamına göre değişmekle birlikte, araştırmanın gerekçesini ve amacını açıkça ortaya koyacak kadar odaklı olması beklenmektedir.

Hipotezler giriş bölümünde mi yer alır?

Hipotezler genellikle giriş bölümünde amaç ve araştırma sorularıyla birlikte verilmektedir. Bazı enstitüler hipotezlerin yöntem bölümünde yer almasını isteyebilmektedir.

Giriş ile özet arasındaki fark nedir?

Özet, tezin tamamının kısa bir özetini sunarken giriş bölümü araştırmanın gerekçesini ve amacını ayrıntılı olarak açıklamaktadır. Özet yazımı için tez özeti nasıl yazılır yazımıza bakabilirsiniz.

Giriş bölümünde kaynak gösterilmeli mi?

Evet. Problem durumunda öne sürülen bilgiler ve literatürdeki boşluğa ilişkin değerlendirmeler kaynaklarla desteklenmelidir. Kaynaksız genel ifadeler, girişin inandırıcılığını azaltmaktadır.