Regresyon analizi, bir ya da birden fazla bağımsız değişkenin bağımlı değişkeni ne ölçüde yordadığını incelemek amacıyla tezlerde ve makalelerde en sık kullanılan yöntemlerden biridir. SPSS’te analizi çalıştırmak birkaç tıklama sürse de ortaya çıkan çok sayıdaki tabloyu doğru okumak ve bulguları anlamlı biçimde yorumlamak çoğu araştırmacı için zorlayıcıdır. Regresyon analizi yorumlama, model özeti, ANOVA ve katsayılar tablolarındaki değerlerin araştırma hipotezleri doğrultusunda anlamlandırılması sürecidir.
Yanlış yorumlanan bir regresyon çıktısı, hipotezlerin hatalı biçimde desteklenmesine ya da reddedilmesine yol açabilir. Aşağıda regresyon sonuçlarının nasıl okunacağını, varsayımların nasıl kontrol edileceğini ve bulguların tezde nasıl raporlanacağını adım adım bulabilirsiniz.
Regresyon Analizi Nedir ve Ne Zaman Kullanılır?
Basit doğrusal regresyon bir bağımsız değişkenin, çoklu doğrusal regresyon ise birden fazla bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki yordayıcı etkisini inceler. Örneğin “algılanan sosyal destek ve öz yeterlik, akademik başarıyı anlamlı biçimde yordamakta mıdır?” sorusu çoklu regresyonla yanıtlanabilir. Bağımlı değişken iki kategorili olduğunda ise lojistik regresyon tercih edilir.
Hangi durumda regresyon, hangi durumda korelasyon ya da fark testi kullanılması gerektiğini tezinizde hangi istatistiksel analiz yöntemini seçmelisiniz yazımızda ele almıştık.
Regresyon analizi, değişkenler arasındaki ilişkiyi yalnızca var ya da yok biçiminde değil, ilişkinin yönü ve büyüklüğüyle birlikte ortaya koyar. Böylece korelasyonun bir adım ötesine geçip yordama yapmanızı sağlar. Ancak regresyon analizi yorumlama sürecinde “yordama” ile “nedensellik” kavramlarını birbirinden ayırmak gerekir. Kesitsel bir araştırmada elde edilen regresyon sonucu, bağımsız değişkenin bağımlı değişkene neden olduğunu kanıtlamaz.
Regresyon Analizi Yorumlama: SPSS Çıktısındaki Temel Tablolar
Model Summary (Model Özeti)
Bu tabloda R, R² ve düzeltilmiş R² değerleri yer alır. R², bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkendeki varyansın ne kadarını açıkladığını gösterir. Örneğin R² = 0,36, modelin bağımlı değişkendeki varyansın %36’sını açıkladığı anlamına gelir. Çoklu regresyonda değişken sayısı arttıkça R² yapay olarak yükseldiği için düzeltilmiş R² değerinin raporlanması önerilir.
ANOVA Tablosu
ANOVA tablosundaki F değeri ve buna ait p değeri, modelin bütün olarak anlamlı olup olmadığını gösterir. p<0,05 olması, bağımsız değişkenlerin birlikte bağımlı değişkeni anlamlı biçimde yordadığı anlamına gelir.
Coefficients (Katsayılar) Tablosu
Bu tablo her bir bağımsız değişkenin katkısını gösterir. Standartlaştırılmamış katsayı (B), bağımsız değişkendeki bir birimlik artışın bağımlı değişkende yarattığı değişimi; standartlaştırılmış katsayı (β) ise değişkenlerin göreli önemini karşılaştırmayı sağlar. Her katsayının t değeri ve p değeri, o değişkenin anlamlı bir yordayıcı olup olmadığını gösterir.
Regresyon Çıktılarınızı Birlikte Yorumlayalım
Varsayım kontrolleri, hiyerarşik ve lojistik regresyon dahil tüm modelleriniz doğru kurulsun ve APA formatında raporlansın. Ücretsiz teklif alın.
Regresyon Analizi Yorumlama Öncesi Varsayımlar
Regresyon analizi yorumlama sürecine geçmeden önce varsayımların sağlandığının gösterilmesi gerekir. Jüri üyeleri ve hakemler bu kontrollerin raporlanmasını bekler:
- Doğrusallık: Bağımsız ve bağımlı değişkenler arasındaki ilişkinin doğrusal olması gerekir. Saçılım grafikleriyle incelenir.
- Artıkların normalliği: Hata terimlerinin normal dağılması beklenir. Histogram ve P-P grafiğiyle değerlendirilir. Normallik değerlendirmesi için normallik testi yazımıza bakabilirsiniz.
- Çoklu bağlantı: Bağımsız değişkenler arasında çok yüksek korelasyon olmamalıdır. VIF değerlerinin 10’un (daha katı ölçütlerde 5’in) altında, tolerans değerlerinin 0,10’un üzerinde olması beklenir.
- Otokorelasyon: Durbin-Watson istatistiğinin yaklaşık 1,5 ile 2,5 arasında olması, hata terimleri arasında otokorelasyon bulunmadığına işaret eder.
- Eş varyanslılık: Artıkların varyansının bağımsız değişkenin tüm düzeylerinde benzer olması gerekir.
Regresyon Analizi Yorumlama Örneği
Varsayımsal bir örnekte sosyal destek ve öz yeterliğin akademik başarıyı yordama düzeyi incelenmiş olsun. Model anlamlı bulunmuş (F(2, 297) = 41,25; p<0,001) ve bağımsız değişkenler akademik başarıdaki varyansın %21’ini açıklamıştır (düzeltilmiş R² = 0,21). Katsayılar incelendiğinde öz yeterliğin (β = 0,38; p<0,001) sosyal destekten (β = 0,15; p = 0,008) daha güçlü bir yordayıcı olduğu görülmüştür.
Bu yorumda modelin genel anlamlılığı, açıklanan varyans ve her yordayıcının göreli katkısı birlikte verilir. Tezde bulguların ayrıca bir tablo halinde B, standart hata, β, t ve p değerleriyle sunulması gerekir.
Regresyon Analizi Yorumlama Sürecinde Sık Yapılan Hatalar
- Regresyon sonuçlarının neden-sonuç ilişkisi olarak yorumlanması
- R² yerine yalnızca p değerine dayanarak modelin “güçlü” olarak nitelendirilmesi
- B ve β katsayılarının karıştırılması
- Varsayım kontrollerinin raporlanmaması
- Anlamlı çıkmayan yordayıcıların bulgulardan çıkarılması
Bulguların raporlanmasında yapılan genel hataları tez bulgular bölümü yazarken yapılan hatalar yazımızda bulabilirsiniz.
Lojistik Regresyon Analizi Yorumlama
Bağımlı değişken “başarılı-başarısız”, “var-yok” gibi iki kategoriden oluştuğunda doğrusal regresyon yerine ikili lojistik regresyon kullanılır. Bu analizde yorumlama süreci doğrusal regresyondan farklıdır. Modelin genel uyumu Omnibus testi ve Hosmer-Lemeshow testiyle, açıklanan varyans ise Cox & Snell R² ve Nagelkerke R² gibi sözde R² değerleriyle değerlendirilir.
Lojistik regresyonda en önemli çıktı, “Variables in the Equation” tablosundaki Exp(B) değeri, yani odds oranıdır (odds ratio). Exp(B) değerinin 1’den büyük olması, bağımsız değişkendeki bir birimlik artışın olayın gerçekleşme ihtimalini artırdığını; 1’den küçük olması ise azalttığını gösterir. Örneğin Exp(B) = 2,10 değeri, bir birimlik artışın olayın odds’unu (gerçekleşme ihtimalinin gerçekleşmeme ihtimaline oranını) yaklaşık 2,1 kat artırdığı biçiminde yorumlanır. Bu, olasılığın kendisinin 2,1 kat arttığı anlamına gelmez.
Modelin sınıflandırma başarısı da sınıflandırma tablosundaki doğru sınıflandırma yüzdesiyle raporlanır. Lojistik regresyonda da çoklu bağlantı ve uç değerler incelenmelidir. Hangi regresyon türünün araştırmanıza uygun olduğundan emin değilseniz analiz planını oluştururken uzman görüşü almanız önerilir.
Hiyerarşik Regresyon Sonuçlarının Yorumlanması
Hiyerarşik regresyonda bağımsız değişkenler, kuramsal bir sıraya göre bloklar halinde modele eklenir. Örneğin ilk blokta yaş ve cinsiyet gibi kontrol değişkenleri, ikinci blokta ise araştırmanın temel yordayıcıları yer alabilir. SPSS’te her blok Linear Regression penceresindeki Next düğmesiyle tanımlanır; Statistics bölümünde R squared change seçeneği işaretlenir.
Yorumlamada en önemli değer, her blokla birlikte açıklanan varyanstaki artışı gösteren R² değişimi (ΔR²) ve bu değişimin anlamlılığını gösteren F değişimidir. İkinci bloktaki değişkenlerin ΔR² değerinin anlamlı olması, bu değişkenlerin kontrol değişkenlerinin ötesinde bağımlı değişkeni açıkladığını gösterir. Raporlamada her modelin R² değeri, ΔR² ve F değişimi ile son modeldeki standartlaştırılmış katsayılar birlikte sunulmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
R² değeri kaç olmalıdır?
Kabul edilebilir R² değeri alana göre değişir. Sosyal bilimlerde insan davranışı çok sayıda etkene bağlı olduğu için görece düşük R² değerleri de anlamlı kabul edilebilir. Önemli olan değerin literatürle karşılaştırılarak yorumlanmasıdır.
Hiyerarşik regresyon ne zaman kullanılır?
Belirli değişkenlerin etkisi kontrol edildikten sonra yeni değişkenlerin modele ek katkı sağlayıp sağlamadığı incelenmek istendiğinde hiyerarşik regresyon kullanılır. Bu durumda R² değişimi (ΔR²) raporlanır.
Regresyon analizi yorumlama için hangi değerler raporlanmalıdır?
Model için F, sd, p ve düzeltilmiş R²; her yordayıcı için B, standart hata, β, t ve p değerlerinin raporlanması APA 7 standartlarına uygun bir sunum sağlar.
Bulgularınızı Jüriye Güvenle Sunun
Regresyon, korelasyon ve fark testleriniz doğru yöntemle uygulanıp anlaşılır biçimde yorumlansın.


İHTİYACINIZ NEDİR?
Akademik Redaksiyon
Akademik Çeviri
Tez Düzenleme
Redaksiyon
Proofreading
Veri Analizi