Tez Bulgular Bölümü Yazarken Yapılan 6 Yaygın Hata

Bulgular bölümü, bir tezin en teknik ve aynı zamanda en çok hata yapılan kısımlarından biridir. Doğru analiz yapılmış olsa bile, bulguların yanlış raporlanması jüri değerlendirmesinde ciddi eleştirilere neden olabilmektedir.

Bulgular bölümünün hem istatistiksel doğruluk hem de biçimsel tutarlılık açısından titizlikle hazırlanması gerekmektedir. Bu bölümdeki hatalar, doğru yapılmış bir analizin bile etkisini zayıflatabilmektedir. Bu yazıda, bulgular bölümünde sıkça karşılaşılan altı hata ve bunların nasıl önlenebileceği ele alınmaktadır.

1. Tablo ile Metnin Birebir Tekrar Edilmesi

Tabloda sunulan tüm sayısal değerlerin metinde tekrar tek tek yazılması yaygın bir hatadır. Metinde, tablodaki verilerin öne çıkan noktaları vurgulanmalı, tüm rakamlar tekrar edilmemelidir. Örneğin 10 maddeden oluşan bir tablodaki her satırı ayrı ayrı cümleyle açıklamak yerine, “Tablo 3’te görüldüğü üzere, en yüksek ortalama X maddesinde (M = 4.32) elde edilmiştir” şeklinde öne çıkan bulguya odaklanmak yeterlidir.

2. İstatistiksel Terimlerin Yanlış Kullanılması

“Anlamlı fark” ifadesi, yalnızca istatistiksel olarak anlamlılık test edildiğinde kullanılmalıdır. Görsel olarak fark gözlemlenen ama istatistiksel testle desteklenmeyen durumlar için bu ifade kullanılmamalıdır. Örneğin iki grup ortalaması arasında sayısal bir fark olması (72 ile 75 gibi), bu farkın istatistiksel olarak “anlamlı” olduğu anlamına gelmemektedir. Anlamlılık ancak ilgili test (t-testi, ANOVA vb.) ile teyit edildiğinde bu ifade kullanılabilmektedir.

3. p Değerinin Tek Başına Yorumlanması

p değeri anlamlılığı göstermektedir ancak etkinin büyüklüğünü göstermemektedir. Etki büyüklüğü (Cohen’s d, eta kare vb.) belirtilmeden yalnızca p değerine dayalı yorum yapmak, bulguların pratik önemini gözden kaçırmaya neden olabilmektedir. Çok büyük örneklemlerde, pratik açıdan önemsiz küçük farklar bile istatistiksel olarak anlamlı çıkabilmektedir. Bu nedenle etki büyüklüğünün de raporlanması önerilmektedir.

4. Bulgular Bölümünde Yorum Yapılması

Bulgular bölümü, verinin nesnel olarak sunulduğu bölümdür. Bulguların ne anlama geldiğine dair yorumlar, tartışma (discussion) bölümünde yer almalıdır. Bu ikisinin karıştırılması, tez bütünlüğünü zedelemektedir. Örneğin “bu sonuç, öğretmenlerin iş yükünün fazla olmasından kaynaklanmaktadır” gibi bir yorum cümlesi bulgular bölümünde değil, tartışma bölümünde yer almalıdır.

5. Araştırma Sorularıyla Bulguların Eşleştirilmemesi

Bulgular bölümü, araştırmanın başında ortaya konan araştırma soruları veya hipotezler sırasına göre organize edilmelidir. Bu eşleşme sağlanmadığında, okuyucunun hangi bulgunun hangi soruya cevap verdiğini takip etmesi zorlaşmaktadır. Her alt başlığın ilgili araştırma sorusuna doğrudan atıfla başlaması (örneğin “Birinci araştırma sorusuna ilişkin bulgular”) okunabilirliği artırmaktadır.

6. Tablo ve Şekil Numaralandırmasında Tutarsızlık

Tablo ve şekillerin numaralandırılması ile metin içindeki atıfların (örneğin “Tablo 4.2’de görüldüğü gibi”) birebir örtüşmesi gerekmektedir. Numaralandırma hataları, tezin biçimsel kontrol aşamasında sıkça karşılaşılan sorunlardan biridir. Özellikle tez yazım sürecinde bölüm sırası değiştiğinde, tablo numaralarının güncellenmemesi sık görülen bir hatadır.

Sık Sorulan Sorular

Bulgular bölümü kaç sayfa olmalıdır? Bu, araştırmanın kapsamına ve enstitünün yazım kılavuzuna göre değişmektedir. Genel kural, her araştırma sorusuna yeterli derinlikte ama gereksiz tekrardan arındırılmış şekilde yer verilmesidir.

Tablo başlıkları tablonun üstünde mi altında mı yer almalıdır? APA 7 formatında tablo başlıkları tablonun üstünde, şekil başlıkları ise şeklin altında yer almaktadır. Ancak enstitünüzün kendi yazım kılavuzunu kontrol etmeniz önerilmektedir.

Beklenmeyen (anlamsız çıkan) bulgular nasıl raporlanmalıdır? Anlamsız çıkan bulgular da nesnel bir dille, olduğu gibi raporlanmalıdır. Bu bulguların olası nedenleri tartışma bölümünde ele alınabilmektedir.