Tez Yazımında Yapay Zeka Kullanımı

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte hayatı kolaylaştıran yapay zeka araçları çoğalmaktadır. Özellikle eğitim alanında eğitim süreçlerini optimize etmek, ders içeriği hazırlamak veya öğrenme verimliliğini artırmak için yapay zeka olukça sık kullanılmaktadır. Bu yazımızda sizler için tez yazımının her aşaması için en etkili yapay zeka araçlarını, ne amaçla ve nasıl kullanılması gerektiğini kapsayan geniş bir rehber hazırladık.

Öncelikle unutulmamalıdır ki yapay zeka tezi yazan bir araç değil; araştırma, literatür taraması, analiz, düzenleme ve kontrol aşamalarında kullanılan bir araştırma yardımcısıdır. Her aşamada aynı yapay zekayı kullanmak yerine farklı araçları bir arada kullanmak daha verimli olacaktır.

Tez Yazımında Yapay Zeka Nerelerde Kullanılabilir?

1. Konu belirleme
2. Araştırma sorusu oluşturma
3. Literatür tarama
4. Kaynakları bulma ve sınıflandırma
5. Makaleleri/PDF’leri okuma
6. Literatür sentezi ve araştırma boşluğu bulma
7. Yöntem oluşturma
8. Veri analizi ve yorumlama
9. Kaynakça, dil, biçim ve son kontroller

Unutulmamalıdır ki yapay zeka araçları tezinizi sizin yerinize yazmaz; ancak tez yazım sürecinde bize önemli ölçüde yardımcı olur. Literatür taraması yapmanızı, bilimsel makalelere ulaşmanızı, kaynakları karşılaştırmanızı ve akademik yazımınızı geliştirmenizi kolaylaştırır. Bu araçlar zaman kazandırır ve araştırma sürecinizi daha verimli hale getirir. Ancak bilimsel değerlendirme yapmak, kaynakları doğrulamak, özgün fikirler geliştirmek ve akademik sorumluluğu üstlenmek yine size aittir. Yapay zeka tezin yazarı değil, araştırma sürecindeki yardımcınızdır.

Akademik Makalelerde Yapay Zeka Kullanımı: Etik Kurallar, Atıf Biçimi ve Yüzde Sınırları yazımızı inceleyerek akademik çalışmalarınızda yapay zeka kullanımında etik sınırlar hakkında bilgi edinebilirsiniz. APA 7 Formatında Yapay Zeka Kaynakça Gösterimi ve Atıf Rehberi yazımızdan, kullandığınız yapay zeka araçlarını çalışmanızda nasıl kaynak göstereceğiniz hakkında fikir edinebilirsiniz.

Tezde Kullanılabilecek Yapay Zeka Araçları

Tez yazarken size yardımcı olacak 12 Yapay Zeka aracını sizler için inceledik.

1. ChatGPT

ChatGPT’yi tez sürecinde tek bir “yazı yazma aracı” olarak görmek yanlış olur. Özellikle araştırma planı, literatür sentezi, kavramsal çerçeve, yöntem tartışması, veri analizi ve metin düzenleme gibi farklı aşamalarda kullanılabilir.

OpenAI’nin güncel araştırma dokümantasyonunda ChatGPT’nin kaynakları karşılaştırma, bilgileri sentezleme, araştırma sorusunu alt sorulara ayırma ve kaynaklı rapor oluşturma amacıyla kullanılabileceği belirtilmektedir.

• Henüz tezinizin yönünü belirlemediyseniz, beyin fırtınası yapmak için kullanabilirsiniz.
• Tezinizin mantıksal akışını kurgularken yapısal öneriler alabilirsiniz.
• Konuyu vererek bağımlı ve bağımsız değişkenleri belirlenmesi istenebilir.
• Araştırma konusu için literatür taramasında kullanılabilecek Türkçe ve İngilizce anahtar kelimeleri oluşturmasını isteyebilirsiniz.
• Makaleler vererek araştırmanın amacı, örneklemi, yöntemi, veri toplama aracı, temel bulguları ve sınırlılıklarını tablo halinde çıkarmasını isteyebilirsiniz.
• Makaleleri filtreler belirleyerek özetlemesini isteyebilirsiniz.

2. Elicit

Elicit doğrudan Semantic Scholar veri tabanındaki 200 milyondan fazla hakemli (peer-reviewed) makaleyi tarar. Bu sayede uydurma kaynak üretmeden, doğrudan gerçek ve doğrulanabilir akademik literatüre erişmenizi sağlar. Elicit’i özellikle literatür taraması için değerlendirmek gerekir. Literatür taramasını soru oluşturma, kaynak bulma, eleme ve sentezleme aşamalarına ayırmaktadır. Sistematik inceleme iş akışında tarama ve eleme kararlarının gerekçelerini de izleyebilmektedir.

Elicit’e araştırma sorusunu verdiğinizde;

• İlgili makaleleri bulur,
• Makaleleri karşılaştırır,
• Araştırma özelliklerini çıkarmaya yardımcı olur,
• Literatürdeki ortak noktaları görmenizi sağlar.

Teziniz için topladığınız ancak okumaya vakit bulamadığınız PDF dosyalarını Elicit’e yükleyerek derinlemesine analiz ettirebilirsiniz. Uygun bir makale bulduğunuzda, o makaleyle benzer teorik çerçeveyi kullanan veya benzer sonuçlara ulaşan diğer yayınları keşfetmenizi sağlar.

3. Consensus

Consensus, akademik makaleleri bulmak, bilimsel araştırmaların sonuçlarını karşılaştırmak ve belirli bir konuda literatürde hangi bulguların öne çıktığını görmek için kullanılan yapay zeka destekli bir akademik araştırma aracıdır. Tez yazarken özellikle literatür taraması, kuramsal çerçeve, araştırma probleminin oluşturulması ve tartışma bölümlerinde kullanabilirsiniz.

Giriş bölümü

Araştırma konusunun önemini, mevcut problemi ve neden araştırılması gerektiğini destekleyen bilimsel çalışmalar bulmak için kullanılır.

Literatür taraması

Konuyla ilgili makaleleri bulmak, farklı araştırmaların sonuçlarını karşılaştırmak, ortak bulguları ve çelişkileri belirlemek için kullanılır.

Kuramsal çerçeve

İlgili teorileri, kavramları ve değişkenler arasındaki ilişkileri inceleyen çalışmaları bulabilirsiniz.

Yöntem bölümü

Benzer konulardaki araştırmaların hangi yöntemlerle yapıldığını ve hangi ölçüm araçlarının kullanıldığını araştırmak için yardımcı olur.

Bulguların tartışılması

Bulgularınızı önceki çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırmak için kullanılabilirsiniz.

Sonuç ve öneriler

Konuda hangi araştırma boşluklarının devam ettiğini ve gelecekte hangi soruların incelenebileceğini anlamaya yardımcı olur.

4. Scite

Scite, bilimsel makaleleri bulmanın yanı sıra, bir makalenin başka araştırmacılar tarafından nasıl atıf aldığını incelemeye yardımcı olan akademik araştırma platformudur.

Scite’ın en önemli özelliği, atıfları bağlamlarıyla birlikte sınıflandırmaya çalışmasıdır. Örneğin başka bir makalenin, incelenen çalışmayı desteklemek için mi, ona karşı çıkan bir bulgu sunmak için mi, yoksa yalnızca ondan söz etmek için mi atıf yaptığını görmenizi sağlar.

Scite’ı aşağıdaki aşamalarda kullanabilirsiniz.

• Önceki araştırmaların incelenmesi ve literatürün sentezlenmesi.
• Teorilerin ve temel kavramların bilimsel dayanaklarının değerlendirilmesi.
• Problem durumu, araştırmanın önemi ve araştırma boşluğu.
• Benzerliklerin, farklılıkların ve olası açıklamaların tartışılması.
• Kaynak seçiminde eleştirel değerlendirme ve kanıtların niteliğini inceleme.

5. Semantic Scholar

Semantic Scholar ücretsiz akademik makale arama ve keşif aracıdır. Çalışmanızı hızlandırmanızda etkin rol alır.

• Makale bulmak,
• Hızlı ön değerlendirme yapmak,
• Kaynak zincirine ulaşmak
• Kaynakları düzenlemek

için kullanabilirsiniz.

6. ResearchRabbit

ResearchRabbit, özellikle literatür taraması yaparken bir makaleden başlayıp onunla ilişkili diğer çalışmaları keşfetmek için kullanılır. Makaleler, yazarlar ve atıflar arasındaki bağlantıları görselleştirebilir; kaynaklarını koleksiyonlar içinde düzenleyebilirsiniz.

İlginizi çeken 1-2 temel makaleyi eklediğinizde ResearchRabbit benzer konudaki yüzlerce çalışmayı analiz ederek önünüze getirir. Görsel ağ haritaları sayesinde hangi konuların çok çalışıldığını, hangi alanların veya kesişimlerin boş kaldığını kolayca tespit ederek tezinize özgün bir problem cümlesi oluşturabilirsiniz. Makalelerin yayınlandığı yıllara göre zaman çizelgesi görünümü oluşturarak konunuzun yıllar içinde nasıl geliştiğini kronolojik olarak takip edebilirsiniz.

7. Connected Papers

Connected Papers, tıpkı ResearchRabbit gibi yapay zeka destekli görsel bir literatür tarama ve haritalama aracıdır. Akademik araştırmalarda, özellikle tez ve makale yazımında literatürdeki ilişki ağını tek bir görsel grafikte toplamak için kullanılır. İki araç birbirine benzese de çalışma mantıkları ve sundukları avantajlar açısından belirgin farklara sahiptir.

• Başlangıç makalenizden hareketle benzer konulardaki yayınları keşfedebilir ve kaynakçadaki eksik çalışmaları bulabilirsiniz.
• Alanın temelini oluşturan önceki çalışmaları keşfedebilirsiniz.
• İlgili makalelerden hareketle daha yeni araştırmalara ve derleme çalışmalarına ulaşabilirsiniz.

8. SciSpace

SciSpace (eski adıyla Typeset.io), tez ve akademik makale yazım sürecinde sadece literatür araması yapmakla kalmayıp, karmaşık makaleleri anlamayı ve doğrudan metin kaleme almayı da kolaylaştıran kapsamlı bir AI akademik asistandır.

Bir makalenin PDF dosyasını yükleyerek araştırma sorusu, yöntem, bulgular, sınırlılıklar veya anlaşılması zor kavramlar hakkında soru sorabilirsiniz. Yabancı dildeki ağır akademik metinleri analiz edip Türkçe sadeleştirilmiş özetler sunabilir. Yazdığınız akademik paragrafları daha profesyonel, akıcı ve akademik dille yeniden yazmanıza (paraphrase) yardımcı olur.

9. Writefull

Writefull, akademik metinler ve tez yazımı için özel olarak eğitilmiş, yapay zeka tabanlı bir dil, üslup ve dil bilgisi düzeltme aracıdır.

Metninizdeki zaman (tense) hatalarını, kelime uyumsuzluklarını ve cümle yapısındaki pürüzleri tespit eder. Günlük dilde kullanılan kelimeleri veya yapıları daha profesyonel akademik karşılıklarıyla değiştirir. Seçtiğiniz bir kelimenin veya öbeğin gerçek akademik literatürde en çok hangi bağlamda ve hangi edatlarla kullanıldığını istatistiksel olarak gösterir.

10. Julius AI

Julius AI, özellikle veri analizi, veri görselleştirme ve istatistiksel modelleme için tasarlanmış, yapay zeka tabanlı akıllı bir “veri bilimci” asistanıdır. Julius AI tezinizin “Metodoloji”, “Veri Analizi” ve “Bulgular” bölümlerini doğrudan yürütmenizi sağlar.

• Excel veya CSV formatındaki ham veri setinizi yüklediğinizde eksik verileri (missing values), hatalı girdileri veya aykırı değerleri (outliers) otomatik tespit eder.
• Kod yazmanıza gerek kalmadan teziniz için gereken istatistiksel testleri yürütür.
• Analiz sonucunu sadece sayılarla vermez; sonuçların ne anlama geldiğini akademik dilde yorumlar.
• Julius AI arka planda gerçek Python veya R kodları çalıştırır.
• Anket verilerini analiz etme, istatistiksel testler uygulama, grafik oluşturma ve araştırma sonuçlarını yorumlamaya yardımcı olma konusunda öne çıkar.

11. Google Gemini

Gemini, tez yazımının birçok aşamasında kullanılabilen genel amaçlı bir yapay zeka asistanıdır. Araştırma soruları geliştirme, makaleleri analiz etme, literatürü temalara ayırma, veri dosyaları üzerinde çalışma ve akademik metinleri düzenleme gibi işlerde yardımcı olabilir. Önceki araçlardan farkı, tek bir göreve odaklanmamasıdır. Gemini’yi tez sürecinde genel araştırma ve düşünme asistanı olarak kullanabilirsiniz.

• Beyin Fırtınası ve Hipotez Geliştirme
• Metin Düzenleme, Yapılandırma ve Özetleme
• Kodlama ve Veri Analizi Desteği
• İş Akışı ve Araç Entegrasyonu Rehberliği

12. Claude

Claude, Anthropic tarafından geliştirilen; özellikle uzun metin analizi, mantıksal akıl yürütme, doğal akademik üslup ve kodlama becerileriyle öne çıkan ileri düzey bir yapay zeka modelidir.

Tez yazım sürecinde Claude, genel sohbet asistanlığının ötesinde teziniz için adeta “akademik bir editör ve eleştirmen” işlevi görür.

Claude’un tez yazımında kullanım alanlarını şu şekilde ifade edebiliriz.

• Derinlemesine Metin ve PDF Analizi
• Tezin “Tartışma” ve “Kuramsal Çerçeve” Bölümlerini Geliştirme
• Canlı Çalışma Alanı: Artifacts
• Metodoloji ve Kodlama Desteği