Cronbach Alfa Güvenirlik Analizi: Hesaplama ve Yorumlama

Anket ve ölçek kullanılan araştırmalarda jüri üyelerinin ve hakemlerin ilk sorduğu sorulardan biri, kullanılan ölçme aracının güvenilir olup olmadığıdır. Ölçek daha önce geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış olsa bile, araştırmanın kendi örnekleminde de güvenirliğin yeniden sınanması beklenmektedir. Cronbach alfa, bir ölçeğin maddeleri arasındaki iç tutarlılığı gösteren ve sosyal bilimlerde en yaygın kullanılan güvenirlik katsayısıdır.

Cronbach alfa değerinin doğru hesaplanması kadar doğru yorumlanması ve raporlanması da önem taşımaktadır. Bu yazıda Cronbach alfa katsayısının ne anlama geldiğini, SPSS’te nasıl hesaplandığını, hangi değerlerin kabul edilebilir sayıldığını ve düşük çıkan alfa değerleri karşısında neler yapılabileceğini ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Cronbach Alfa Nedir?

Cronbach alfa, 1951 yılında Lee Cronbach tarafından geliştirilen ve bir ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı biçimde ölçtüğünü gösteren bir katsayıdır. Katsayı 0 ile 1 arasında değer almakta; 1’e yaklaştıkça iç tutarlılığın arttığı kabul edilmektedir. Likert tipi ölçeklerde güvenirliğin belirlenmesinde en sık başvurulan yöntemdir.

Cronbach alfa katsayısı madde sayısından ve maddeler arasındaki ortalama korelasyondan etkilenmektedir. Bu nedenle çok az maddeden oluşan alt boyutlarda düşük, çok sayıda maddeden oluşan ölçeklerde ise yapay olarak yüksek değerler elde edilebilmektedir.

Ölçme araçlarının güvenirliği, araştırma bulgularının tekrarlanabilirliğinin temel koşuludur. Güvenirliği düşük bir ölçekle elde edilen puanlar büyük ölçüde ölçme hatası içerdiği için, değişkenler arasındaki ilişkiler olduğundan zayıf görünebilmekte ve hipotezler hatalı biçimde reddedilebilmektedir. Bu nedenle Cronbach alfa katsayısının hesaplanması, bulguların yorumlanmasından önce tamamlanması gereken bir ön koşul olarak görülmelidir.

Cronbach Alfa Değerleri Nasıl Yorumlanır?

Literatürde yaygın olarak kullanılan sınıflandırma şu şekildedir:

Bu sınırlar mutlak kurallar değildir. Ölçeğin amacı, madde sayısı ve araştırmanın niteliği yorumu etkilemektedir. Tezde hangi ölçütün kullanıldığı kaynak gösterilerek belirtilmelidir.

SPSS’te Cronbach Alfa Nasıl Hesaplanır?

1. Öncelikle ölçekte ters puanlanan maddeler varsa Transform > Recode into Different Variables komutuyla yeniden kodlayın.
2. Analyze > Scale > Reliability Analysis menüsünü açın.
3. Ölçeğin ya da alt boyutun maddelerini Items alanına taşıyın ve Model olarak Alpha seçili olduğundan emin olun.
4. Statistics sekmesinde Scale if item deleted ve Item seçeneklerini işaretleyin.
5. Çıktıda Reliability Statistics tablosundan alfa değerini, Item-Total Statistics tablosundan ise her maddenin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonunu ve madde silindiğinde alfa değerini inceleyin.

Alt boyutlardan oluşan ölçeklerde Cronbach alfa katsayısı hem her alt boyut için ayrı ayrı hem de ölçeğin bütünü için hesaplanmalıdır. Genel analiz sürecini SPSS ile tez veri analizi yazımızda bulabilirsiniz.

Cronbach Alfa Düşük Çıkarsa Ne Yapılmalı?

Ters Maddeleri Kontrol Edin

Düşük alfa değerinin en yaygın nedeni, ters puanlanması gereken maddelerin yeniden kodlanmamasıdır. Bu durumda madde-toplam korelasyonlarında negatif değerler görülmektedir.

Madde Silindiğinde Alfa Değerini İnceleyin

Bir maddenin çıkarılması alfa değerini belirgin biçimde artırıyorsa, o maddenin ölçeğin geri kalanıyla uyumsuz olduğu düşünülebilir. Ancak madde çıkarma kararı yalnızca istatistiksel gerekçeyle değil, kuramsal temele dayanarak verilmeli ve tezde açıkça raporlanmalıdır.

Alternatif Güvenirlik Katsayılarını Değerlendirin

Az maddeli alt boyutlarda ortalama maddeler arası korelasyon ya da McDonald’s omega gibi alternatif katsayılar raporlanabilmektedir. Özellikle doğrulayıcı faktör analizi yapılan çalışmalarda birleşik güvenirlik (composite reliability) değeri de sunulmaktadır. Bu konuyu açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yazımızda ele aldık.

Cronbach Alfa Tezde Nasıl Raporlanır?

Güvenirlik bulguları genellikle yöntem bölümünde ölçme araçlarının tanıtıldığı kısımda ya da bulgular bölümünün başında sunulmaktadır. Raporlamada ölçeğin özgün geliştirme çalışmasındaki alfa değeri ile mevcut araştırmada elde edilen değerin birlikte verilmesi önerilmektedir. Örneğin: “Ölçeğin özgün çalışmasında Cronbach alfa katsayısı 0,87 olarak bildirilmiştir; bu araştırmada ise 0,84 olarak hesaplanmıştır.”

Alt boyutlu ölçeklerde değerlerin bir tablo hâlinde sunulması okunabilirliği artırmaktadır. Bulgular bölümünde sık yapılan raporlama hatalarını tez bulgular bölümü yazarken yapılan hatalar yazımızda inceleyebilirsiniz.

Cronbach Alfa ve Diğer Güvenirlik Yöntemleri

Cronbach alfa iç tutarlılığı ölçen en yaygın yöntem olmakla birlikte tek güvenirlik göstergesi değildir. Araştırmanın amacına göre farklı güvenirlik yöntemleri de kullanılabilmektedir:

• Test-tekrar test güvenirliği: Aynı ölçeğin aynı gruba belirli bir zaman aralığıyla iki kez uygulanması ve puanlar arasındaki korelasyonun hesaplanmasıdır. Ölçülen özelliğin zaman içindeki kararlılığını göstermektedir.
• Yarıya bölme güvenirliği: Ölçek maddelerinin iki yarıya ayrılarak yarılar arasındaki korelasyonun Spearman-Brown formülüyle düzeltilmesidir.
• KR-20: Doğru-yanlış şeklinde puanlanan başarı testlerinde iç tutarlılığı belirlemek için kullanılmaktadır.
• McDonald’s omega: Maddelerin faktör yüklerinin farklı olabileceğini hesaba kattığı için son yıllarda Cronbach alfa ile birlikte raporlanması önerilen bir katsayıdır.
• Birleşik güvenirlik (CR): Doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarından hesaplanmakta ve 0,70’in üzerindeki değerler yeterli kabul edilmektedir.

Ölçek geliştirme çalışmalarında birden fazla güvenirlik yönteminin birlikte kullanılması, ölçme aracının psikometrik özelliklerine ilişkin kanıtları güçlendirmektedir. Hazır bir ölçeğin kullanıldığı tez çalışmalarında ise genellikle Cronbach alfa katsayısının raporlanması yeterli görülmektedir.

Madde-Toplam İstatistikleri Tablosu Nasıl Okunur?

Güvenirlik analizinde Item-Total Statistics tablosu, her maddenin ölçeğe katkısını gösteren önemli bilgiler içermektedir. Corrected Item-Total Correlation sütunu, maddenin diğer maddelerin toplamıyla ilişkisini göstermektedir. Bu değerin genellikle 0,30’un üzerinde olması beklenmekte, negatif değerler ise ters puanlama sorununa işaret etmektedir. Cronbach’s Alpha if Item Deleted sütunu, ilgili madde ölçekten çıkarıldığında alfa katsayısının alacağı değeri göstermektedir.

Bir maddenin çıkarılmasıyla alfa değerinin belirgin biçimde yükseldiği durumlarda bile maddenin otomatik olarak silinmesi önerilmemektedir. Özellikle geçerliği kanıtlanmış ve uyarlaması yapılmış ölçeklerde madde çıkarmak, ölçeğin yapısını bozmakta ve sonuçların diğer çalışmalarla karşılaştırılmasını zorlaştırmaktadır. Madde çıkarma kararı, maddenin içeriği ve kuramsal önemi de dikkate alınarak verilmeli ve gerekçesiyle raporlanmalıdır. Madde çıkarıldıysa ölçeğin kalan madde sayısı, yeni alfa değeri ve çıkarılan maddenin numarası tezde açıkça belirtilmelidir. Bu bilgiler, okuyucunun ölçüm sürecini değerlendirebilmesi için gereklidir.

Sık Sorulan Sorular

Cronbach alfa için minimum madde sayısı nedir?

Teknik olarak iki madde ile hesaplanabilmekle birlikte, güvenilir bir değerlendirme için alt boyutların en az üç maddeden oluşması önerilmektedir. İki maddeli boyutlarda maddeler arası korelasyonun raporlanması daha uygun olabilmektedir.

Cronbach alfa 0,95’in üzerindeyse sorun var mıdır?

Çok yüksek değerler, bazı maddelerin aynı içeriği tekrar ettiğine işaret edebilmektedir. Bu durumda madde içeriklerinin gözden geçirilmesi önerilmektedir.

Geçerlik ve güvenirlik aynı şey midir?

Hayır. Güvenirlik ölçümün tutarlılığını, geçerlik ise ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini ifade etmektedir. Cronbach alfa bir güvenirlik göstergesidir; geçerlik için faktör analizi gibi yöntemlere başvurulmaktadır.