DOI Nedir? Kaynakçada DOI Nasıl Yazılır ve Nasıl Bulunur?

Bir makalenin künyesinde yer alan “10.” ile başlayan uzun karakter dizisi, birçok araştırmacı için ilk bakışta anlamsız görünebilir. Oysa bu dizi, makalenin dijital ortamdaki kalıcı adresidir ve pek çok kaynak gösterme sistemi kaynakçada yer almasını ister. DOI nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: DOI (Digital Object Identifier), makale, kitap bölümü, veri seti ve rapor gibi dijital içeriklere atanan, içeriğin web adresi değişse bile ona ulaşılmasını sağlayan kalıcı ve benzersiz bir tanımlayıcıdır.

DOI’nin doğru kullanılması, okuyucunun atıf yapılan kaynağa tek tıklamayla ulaşmasını sağlar ve kaynakçanın güvenilirliğini artırır. Aşağıda DOI’nin yapısı, nasıl bulunacağı, kaynakçada nasıl yazılacağı ve sık yapılan hatalar açıklanmıştır.

DOI Nedir ve Nasıl Çalışır?

DOI sistemi, Uluslararası DOI Vakfı (International DOI Foundation) tarafından yönetilir ve ISO 26324 standardına dayanır. Yayıncılar, içeriklerine DOI atamak için Crossref ya da DataCite gibi kayıt kuruluşlarına üye olur. Bir içeriğe atanan DOI, o içeriğin güncel web adresiyle eşleştirilir. Yayıncının sitesi değişse ya da makale başka bir platforma taşınsa bile yayıncı bu eşleşmeyi güncellediği sürece DOI aynı içeriğe yönlendirmeye devam eder.

Bu özellik, DOI’yi sıradan web adreslerinden ayırmaktadır. Web adresleri zamanla değişebildiği ya da çalışmaz hale gelebildiği için kaynakçalarda kırık bağlantılar oluşabilmektedir. DOI ise kalıcılığı amaçlayan bir sistem olduğu için akademik kaynak gösteriminde tercih edilmektedir.

DOI Nedir? DOI’nin Yapısı

Her DOI iki bölümden oluşur: önek (prefix) ve sonek (suffix). Önek her zaman “10.” ile başlar, ardından yayıncıya ya da kuruluşa ait bir kod gelir. Eğik çizgiden sonra gelen sonek ise yayıncı tarafından belirlenen ve içeriği tanımlayan bölümdür. Örneğin “10.1037/xxx” biçimindeki bir DOI’de “10.1037” öneki, eğik çizgiden sonraki kısım ise içeriğin kendisini tanımlamaktadır. DOI’ler büyük ve küçük harfe duyarlı değildir; ancak kopyalanırken karakterlerin eksiksiz alınmasına dikkat edilmelidir.

DOI Nedir ve Nasıl Bulunur?

1. Makalenin İlk Sayfası

DOI’si bulunan makalelerde bu bilgi çoğunlukla makalenin ilk sayfasında, başlığın altında ya da sayfanın üst veya alt kısmında yer almaktadır.

2. Derginin Web Sayfası

Makalenin dergi sitesindeki sayfasında DOI bilgisi genellikle künye bilgileriyle birlikte verilmektedir. DergiPark’ta yayımlanan dergilerin önemli bir bölümü de makalelerine DOI atamaktadır.

3. Crossref Arama Aracı

Makalenin DOI’si ilk sayfada bulunamıyorsa Crossref’in ücretsiz arama aracında makale başlığı ya da yazar adı ile arama yapılabilmektedir. Bu araç, Crossref’e kayıtlı içeriklerin DOI’lerini göstermektedir.

4. Veri Tabanları

Web of Science, Scopus ve PubMed gibi veri tabanlarındaki kayıtlarda DOI bilgisi çoğunlukla yer almaktadır.

APA 7’ye Göre Kaynakçada DOI Yazımı

APA 7 ile birlikte DOI’nin kaynakçada yazılış biçimi değişmiştir. APA 7’ye göre DOI, bağlantı biçiminde “https://doi.org/” ön ekiyle yazılır. Önceki baskılarda kullanılan “doi:” ya da “DOI:” etiketleri artık kullanılmamaktadır. DOI künyenin en sonunda yer alır ve sonuna nokta konmaz; çünkü eklenen nokta bağlantının çalışmasını engelleyebilir.

APA 7’ye göre DOI’si bulunan bir kaynağın künyesinde, kaynağın basılı mı yoksa çevrim içi mi okunduğuna bakılmaksızın DOI yazılmalıdır. DOI’si bulunmayan ve bir veri tabanından erişilen makalelerde ise genellikle veri tabanı bilgisi verilmez. Makale künyelerine ilişkin ayrıntılı örnekler için APA 7 makale kaynak gösterme yazımızı inceleyebilirsiniz.

Farklı Sistemlerde DOI Gösterimi

DOI gösterimi kaynak gösterme sistemlerine göre farklılık göstermektedir. Vancouver sistemini kullanan bazı dergiler DOI’yi “doi:” etiketiyle, bazıları ise bağlantı biçiminde istemektedir. İSNAD atıf sisteminde DOI’nin dipnotlarda ve kaynakçada nasıl gösterileceği için kılavuzun güncel baskısına bakılmalıdır. IEEE ve Harvard gibi sistemlerde de DOI genellikle künyenin sonunda verilmektedir. Bu nedenle DOI’nin hangi biçimde yazılacağı, kullanılan sistemin ve hedef derginin yazım kurallarına göre belirlenmelidir.

DOI Kullanımında Sık Yapılan Hatalar

Kaynakçalarda DOI ile ilgili en sık şu hatalar görülür: APA 7’ye göre hazırlanan bir kaynakçada eski “doi:” etiketinin kullanılması, DOI’nin sonuna nokta konması, DOI yerine yayıncı sitesindeki uzun web adresinin yazılması ve DOI’si olan kaynaklarda DOI’nin hiç verilmemesi. DOI’nin kopyalanırken eksik alınması ya da bir karakterin hatalı yazılması da bağlantının başka bir içeriğe ya da hata sayfasına yönlenmesine neden olmaktadır.

Kaynakçadaki DOI’lerin teslimden önce bağlantı olarak açılarak denetlenmesi, bu hataların fark edilmesinin en kolay yoludur. Kaynak yönetim yazılımları DOI bilgisini otomatik olarak ekleyebilmekle birlikte, yazılımın kullandığı stilin DOI’yi doğru biçimde yazıp yazmadığı da kontrol edilmelidir.

DOI Nedir Sorusunun Yazarlar Açısından Önemi

DOI, kendi yayınlarını takip eden araştırmacılar için de önemlidir. Bir makalenin aldığı atıflar DOI üzerinden izlenebilir; makale ORCID gibi araştırmacı profillerine kolayca eklenebilir. Bu nedenle makale gönderilecek derginin yayımlanan makalelere DOI atayıp atamadığı, dergi seçiminde dikkate alınabilecek ölçütlerden biridir.

DOI Nedir ve URL’den Farkı Nedir?

DOI ile web adresi (URL) arasındaki temel fark, kalıcılıktır. URL bir içeriğin belirli bir anda bulunduğu konumu gösterir, DOI ise içeriğin kendisini tanımlar. Bir dergi yayın platformunu değiştirdiğinde makalelerin URL’leri değişebilir, ama DOI’leri aynı kalır. Bu nedenle kaynakçada DOI’si bulunan bir makale için URL yerine DOI verilmesi önerilmektedir.

DOI’nin bağlantı biçiminde yazılması, okuyucunun “https://doi.org/” adresi üzerinden çözümleme hizmetine yönlendirilmesini sağlamaktadır. Bu hizmet, DOI’yi o anda geçerli olan web adresine çevirerek okuyucuyu makalenin sayfasına ulaştırmaktadır. Okuyucu makalenin tam metnine erişim iznine sahip değilse genellikle makalenin özet sayfasına yönlendirilmektedir.

Veri setleri, yazılımlar ve bazı tezler için de DOI atanabilmektedir. Bu nedenle DOI nedir sorusu yalnızca dergi makaleleriyle sınırlı değildir; araştırma verilerinin paylaşıldığı depolarda da DOI sık kullanılır.

Kaynakça hazırlanırken DOI’lerin kaynak yönetim yazılımlarına aktarılması da kolaylık sağlamaktadır. Zotero ve Mendeley gibi yazılımlarda DOI girilerek kaynağın tüm künye bilgileri otomatik olarak getirilebilmektedir. Bu yöntem, elle girilen bilgilerdeki yazım hatalarını da önemli ölçüde azaltmaktadır. Ancak otomatik getirilen bilgilerin, özellikle Türkçe makalelerde karakter ve başlık yazımı açısından kontrol edilmesi gerekmektedir. Kaynakçadaki DOI’lerin son kontrolü sırasında her bağlantının doğru makaleye yönlendirdiğinin doğrulanması, özellikle çok sayıda kaynak içeren tezlerde gözden kaçan hataların fark edilmesini sağlamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Her makalenin DOI’si var mıdır?

Hayır. DOI, yayıncının bir kayıt kuruluşuna üye olmasıyla atanmaktadır. Bazı dergiler, özellikle eski sayılar ve küçük ölçekli yayınlar DOI kullanmamaktadır.

DOI yoksa kaynakçaya ne yazılır?

APA 7’ye göre DOI’si bulunmayan çevrim içi kaynaklarda, kaynağa erişimi sağlayan kalıcı bir web adresi verilebilmektedir. Veri tabanından erişilen makalelerde ise genellikle bağlantı verilmesine gerek bulunmamaktadır.

DOI’nin sonuna nokta konur mu?

APA 7’ye göre DOI’nin sonuna nokta konmamaktadır. Diğer sistemlerde derginin yazım kuralları esas alınmalıdır.